29/10/21

Czym jest ból onkologiczny?

dr n. med. Sylwia Kaźmierczak-Łukaszewicz
Klinika Chemioterapii Nowotworów z Pododdziałem Chemioterapii Jednego Dnia
Wojewódzkie Wielospecjalistyczne Centrum Onkologii i Traumatologii im M. Kopernika w Łodzi


Ból

(wg. Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu, od lat 70-tych badającego ból zarówno w naukowych, jak i klinicznych aspektach) – jest to negatywne zmysłowe i emocjonalne doznanie, powstałe na skutek bodźców uszkadzających tkanki układu nerwowego lub zagrażających ich uszkodzeniem. [1]

Ból onkologiczny

Jest to ból pojawiający się w przebiegu choroby nowotworowej, często, gdy choroba osiąga stopnień zaawansowany. Spowodowany jest pobudzeniem lub uszkodzeniem specyficznych receptorów bólowych w różnych strukturach ciała – nocyceptorów – lub bezpośrednim uszkodzeniem, uciskiem czy naciekaniem i niszczeniem struktur nerwowych.

Zbadano, że statystycznie ok. 75 do 80% chorych z zaawansowaną chorobą nowotworową z powodu bólu wymaga stałego leczenia. W grupie pacjentów z przerzutami nowotworowymi odsetek ten sięga aż 90%. [2]

Nowotwór nie musi boleć

Receptorami odpowiedzialnymi za odbiór bodźców bólowych są obwodowe struktury układu nerwowego występujące w postaci wolnych zakończeń nerwowych w skórze, narządach zmysłów, narządach wewnętrznych – nocyceptorów. 

Mogą być pobudzane przez różne bodźce: termiczne, mechaniczne (ucisk, ciśnienie), chemiczne, elektryczne.  [3]

Jako odczucie indywidualne, czyli subiektywne, ból jest zawsze inaczej definiowany przez każdego człowieka.

Pacjent zgłasza ból i jego ocena stanowi konieczny element do podjęcia skutecznej terapii poprzez indywidulane i bezpośrednie badanie przedmiotowe i podmiotowe. 

Wywiad bólowy powinien być maksymalnie szczegółowy, z dokładnym określeniem: miejsca dolegliwości, sytuacji jego pojawiania się, charakteru bólu, czasu trwania, momentów zaostrzenia, powiązanych czynników nasilających oraz łagodzących, oraz wcześniejszej skuteczności dotychczas stosowanej terapii. 

Każdy człowiek ma swoisty próg odczuwania bólu i odporność na bodźce bólowe, a emocje towarzyszące bólowi wyciszają go lub potęgują.

Na odczuwanie bólu duży wpływ ma zarówno kondycja psychofizyczna, jak i doświadczenie siły wcześniej przeżywanego bólu. 

U niektórych pacjentów ból ma wpływ motywujący – uruchamia obronne mechanizmy wspomagające prowadzenie aktywnej walki z chorobą, a na innych działa odwrotnie: osłabia zdolność radzenia sobie w sytuacji zagrożenia – może to istotnie zagrozić udziałowi i skuteczności terapii samej choroby nowotworowej.

Konieczna jest skrupulatna ocena skutków ubocznych stosowanych leków, zmniejszających skuteczność terapii.

Choroby współistniejące bardzo często warunkują wybór leków do zastosowania w terapii i mogą powodować zmniejszenie odpowiedzi na leczenie, lub nawet konieczność przerwania terapii mimo zadowalającej odpowiedzi.

Aktualnie dostępne metody postępowania i szeroki wachlarz możliwych do zastosowania leków, po dogłębnej analizie zgłaszanych dolegliwości, jak i odpowiedniego rozpoznania rodzaju bólów oraz dobrej współpracy pacjenta z lekarzem i skrupulatnym stosowaniu się do zaleceń, pozwalają skutecznie radzić sobie z bólem u większości chorych.

Mechanizmy powstawania bólu zostały prawie dostatecznie poznane, aby móc przeciwdziałać mu w zaawansowanych stadiach choroby.  W związku z tym konieczne jest likwidowanie jego przyczyny u jednych pacjentów, zaś u innych leczenie wyłącznie objawowo, aby zmniejszyć do minimum negatywne odczucia bólowe.

U pacjentów onkologicznych należy brać pod uwagę wpływ innych objawów postępującej choroby nowotworowej i przeciwdziałać im. 

Każdy pacjent z rozpoznaną chorobą nowotworową, powinien być poddany ocenie natężenia bólu, która dla większej precyzji powinna być wykonana bardzo wnikliwie od początku terapii i okresowo w trakcie jej trwania. Takie badania wykonywane są w jednostkach służy zdrowia, które tym problemem zajmują się profesjonalnie – Poradnie Medycyny Paliatywnej mieszczące się w Ośrodkach Onkologicznych w powiązaniu z Oddziałami Szpitalnym lub poza nimi, we współpracy z Hospicjami Domowymi – potocznie nazywane Poradniami Leczenia Bólu.  Daje to możliwość bieżącej oceny skuteczności terapii, poprzez ocenę wpływu bólu na możliwości funkcjonowania chorego i sensu kontynuowania dotychczasowego leczenia – bądź wskazań do jego modyfikacji, a nawet zmiany. 

Referencje:

  1. IASP Announces Revised Definition of Pain https://www.iasp-pain.org/PublicationsNews/NewsDetail.aspx?ItemNumber=10475
  2. Current aproach to cancer pain management: Availability and implications of different treatment options Hrachya Nersesyan and Konstantin V Slavin
  3. Jak powstaje ból? Neurofizjologia bólu dla początkujących The mechanisms of pain. Pain neurophysiology for beginners Zbigniew Żylicz, Małgorzata Krajnik

PL2107295890

(1) – Raport: „Pacjentki z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce: wiedza na temat choroby, komfort życia i sytuacja zawodowa”; raport powstał w ramach kampanii: „Zaawansowany rak piersi. Wiem więcej!”, Warszawa, październik 2020, https://zaawansowanyrakpiersi.pl/wp-content/uploads/2021/06/NOVARTIS_Raport_Zaawansowany_Rak_Piersi_PL2010095081.pdf, dostęp: 18.06.2021

(2) Poradnik „Zaawansowany rak piersi. Wiem więcej”, Konsultacja merytoryczna Poradnika:
dr hab. n. med. Barbara Radecka, prof. UO – onkolog kliniczny – Rozdziały 1-9, Adrianna Sobol – psychoonkolog, Fundacja OnkoCafe – Razem Lepiej – Rozdziały 10-16, Wydanie 2021,  https://zaawansowanyrakpiersi.pl/wp-content/uploads/2021/06/Poradnik-npdst.-Kampanii-Zaawansowany-Rak-Piersi.-Wiem-wiecej_PL2102220961.pdf, dostęp: 18.06.2021.

(3) Opracowane na postawie https://www.infor.pl/prawo/praca/rozwiazanie-umowy/2949627,Choroba-pracownika-a-zwolnienie-z-pracy.html [dostęp: 26.04.2021]
(4) Świadczenia w razie choroby, zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek wyrównawczy, https://www.zus.pl/documents/10182/167561/%C5%9Awiadczenia+w+razie+choroby.+Zasi%C5%82ek+chorobowy%2C+%C5%9Bwiadczenie+rehabilitacyjne%2C+zasi%C5%82ek+wyr%C3%B3wnawczy/eda06c3e-5b72-4d16-82b6-fc8cb1b3f155, [dostęp: 26.04.2021]
(5) Zus.pl, https://www.zus.pl/ezla, [dostęp: 26.04.2021]
(6) Zasiłek opiekuńczy, https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-opiekunczy/prawo-do-zasilku-i-okres-przyslugiwania [dostęp: 26.04.2021]
(7) Dodatek pielęgnacyjny, https://www.zus.pl/swiadczenia/dodatki-do-swiadczen-emerytalno-rentowych/dodatek-pielegnacyjny, [dostęp: 26.04.2021]
(8) Zasiłek celowy w 2021 roku – ile wynosi i jak go dostać?, https://www.infor.pl/prawo/pomoc-spoleczna/zasilki/5169467,Zasilek-celowy-w-2021-r-ile-wynosi-i-jak-dostac.html [dostęp: 26.04.2021]
(9) Nfz.gov.pl, https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/zalatw-sprawe-krok-po-kroku/jak-zrealizowac-zapotrzebowanie-na-srodki-pomocnicze-i-ortopedyczne/, [dostęp: 26.04.2021]
(10) Na podstawie:
dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk. „Żywienie w chorobie nowotworowej” https://www.mp.pl/pacjent/dieta/niedozywienie/107811,zywienie-w-chorobie-nowotworowej [dostęp: 26.04.2021], mgr Małgorzata Solecka, dietetyk „Jak powinien odżywiać się pacjent onkologiczny” https://www.zwrotnikraka.pl/zalecenia-zywieniowe-w-trakcie-choroby-nowotworowej/ [dostęp: 26.04.2021]

(11) Na podstawie:
mgr Małgorzata Solecka, dietetyk „Immunożywienie – dieta immunomodulująca” https://www.zwrotnikraka.pl/immunozywienie-dieta-immunomodulujaca/, [dostęp: 26.04.2021]

(12) Na podstawie: Elwira Gliwska „Żywienie medyczne w onkologii”, https://alivia.org.pl/wiedza-o-raku/zywienie-medyczne-w-onkologii/, [dostęp: 26.04.2021]

(13) Na podstawie: Aleksandra Żyłowska-Mazgaj, dietetyk, technolog żywności, edukator „Dieta w czasie i po chemioterapii – jadłospis i zasady” https://www.poradnikzdrowie.pl/diety-i-zywienie/diety/dieta-w-czasie-i-po-chemioterapii-jadlospis-i-zasady-aa-fAuq-D3RH-fBsw.html , [dostęp: 26.04.2021]
(14) Na podstawie: Jarosław Gośliński, „Aktywność fizyczna a choroba nowotworowa” – https://www.zwrotnikraka.pl/aktywnosc-fizyczna-a-choroba-nowotworowa/ [dostęp: 10.05.202 1]
(15) Na podstawie: Jarosław Gośliński, „Rehabilitacja onkologiczna – informacje” – https://www.zwrotnikraka.pl/rehabilitacja-onkologiczna-informacje/ [dostęp: 10.05.2021]
(16) Na podstawie. Sylwia Rogalska „SOS po mastektomii, czyli automasaż limfatyczny”
http://www.badajpiersi.pl/475-sos-po-mastektomii-czyli-automasaz-limfatyczny [dostęp: 26.04.2021]
(17) Na podstawie:. Hanna Adamczak „Jaka bielizna po mastektomii”
http://www.amazonki.org.pl/docs/razem_nr_4.pdf [dostęp: 26.04.2021]
(18) Na podstawie: Jarosław Gośliński „Włosy po chemioterapii”, https://www.zwrotnikraka.pl/wlosy-po-chemioterapii/, [dostęp: 10.05.2021]

Treści zawarte na stronie zostały skonsultowane przez ekspertów: lekarzy onkologów oraz psychologa .

Inicjatorem kampanii jest Novartis Poland sp. z o.o.
Działania wspierają
Powrót